Obgryzanie paznokci, skubanie skóry i wyrywanie włosów: co mają wspólnego BFRB

Jedna rodzina, trzy znane nawyki

Zachowania powtarzalne skoncentrowane na ciele, często skracane do BFRB, to grupa powtarzających się zachowań skierowanych na własne ciało. Przegląd z 2013 roku autorstwa Robertsa i współpracowników wymienia trzy najczęstsze: wyrywanie włosów, skubanie skóry i obgryzanie paznokci. Osoby, które z nimi żyją, zgłaszają zmniejszoną kontrolę nad zachowaniem, a także fizyczne i psychiczne konsekwencje. Nazwanie rodziny nie jest diagnozą. Wyjaśnia to, dlaczego ten sam przymus może przenosić się z paznokci na skórę lub włosy oraz dlaczego te same metody zazwyczaj działają.

Wyrywanie włosów: trichotillomania

NHS opisuje trichotillomanię, nazywaną także trich, jako niemożność powstrzymania się od potrzeby wyrywania włosów, z owłosionej skóry głowy lub z miejsc takich jak brwi, rzęsy czy broda. Zwykle zaczyna się w wieku od 10 do 13 lat. Ludzie odczuwają silną potrzebę i narastające napięcie aż do momentu wyrywania włosów, a następnie poczucie ulgi. Przegląd z 2016 roku autorstwa Granta i Chamberlaina opisuje powtarzające się wyrywanie włosów, które prowadzi do ich utraty i upośledzenia funkcjonalnego, z szacowanym wskaźnikiem punktowym od 0,5% do 2,0% w badaniach populacyjnych.

Drapanie skóry: dermatillomania

Zaburzenie obgryzania skóry nazywane jest również dermatillomanią lub zaburzeniem rozdrapywania skóry. NHS zauważa, że większość ludzi od czasu do czasu dotyka swojej skóry, i wymienia oznaki, że stało się to zaburzeniem: niemożność przerwania, powodowanie skaleczeń, krwawień lub siniaków, drapanie pieprzyków, plam lub blizn w celu wygładzenia ich, nie zawsze zdawanie sobie sprawy z tego, że to robisz, oraz drapanie w chwilach niepokoju lub stresu. Przegląd z 2012 roku autorstwa Granta i współpracowników podał szacunkową częstość występowania w społeczności między 1,4% a 5,4%.

Gdzie plasuje się obgryzanie paznokci

Obgryzanie paznokci, czyli onychofagia, jest najbardziej znanym członkiem tego „rodzeństwa”. Przegląd z 2016 roku autorstwa Halteha i współpracowników opisuje nawykowe obgryzanie paznokci jako dotyczące 20–30% populacji we wszystkich grupach wiekowych. Może prowadzić do problemów psychospołecznych, obniżenia jakości życia oraz komplikacji dotyczących paznokci i jamy ustnej.

Co mają wspólnego

W przeglądzie z 2012 roku Snorrason i współpracownicy zbadali, jak blisko związane są wyrywanie włosów i drapanie skóry. Dowody sugerują, że oba zachowania współwystępują częściej niż przewidywałby przypadek, mają znaczące podobieństwa w sposobie prezentacji objawów i ich ewolucji w czasie, oraz mogą mieć niektóre wspólne czynniki ryzyka, takie jak podatności genetyczne. W praktyce często występuje więcej niż jedno z tych zachowań.

Napięcie, ulga i autopilot

NHS zauważa, że wyrywanie włosów może zdarzać się w odpowiedzi na stresującą sytuację lub bez większego zastanowienia. Na liście wyzwalaczy drapania skóry znajdują się nuda, stres lub niepokój, negatywne emocje, takie jak poczucie winy czy wstyd, oraz schorzenia skóry, takie jak trądzik czy egzema. Wielu badaczy opisuje te zachowania jako sposób regulowania emocji, co jest głównym modelem badanym w przeglądzie autorstwa Robertsa i współpracowników. Oba tryby są ważne: plan musi obejmować zarówno napięte momenty, jak i te nieuwaga.

Powiązane z OCD, ale nie to samo

Trichotillomania została zaliczona do zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD) w DSM-5, a NHS opisuje zaburzenie dłubania w skórze jako związane z OCD. Grant i Chamberlain ostrzegają, że trichotillomania i OCD mogą mieć mniej wspólnego, niż pierwotnie sądzono: leczenia, które pomagają, są całkiem inne, a niektóre terapie pierwszego wyboru w OCD wydają się nieskuteczne w trichotillomanii. NHS stwierdza, że leki przeciwdepresyjne zwykle nie są przepisywane do leczenia trich. Jest to jeden z powodów, aby poprosić o ocenę zamiast zakładać, że porady napisane dla OCD mają zastosowanie.

Podejście o największym wsparciu: odwracanie nawyków

W obu przypadkach NHS odnosi się do terapii poznawczo-behawioralnej, w tym techniki zwanej treningiem odwracania nawyków. W przypadku wyrywania włosów leczenie zazwyczaj obejmuje prowadzenie dziennika, analizowanie wyzwalaczy i sposobów ich unikania, zastępowanie wyrywania innym działaniem, takim jak ściskanie piłeczki antystresowej, oraz wsparcie ze strony bliskich. W przypadku skubania skóry oznacza to lepsze uświadomienie sobie tego zachowania i jego wyzwalaczy, a następnie zastępowanie go czymś mniej szkodliwym. Ta sama metoda jest stosowana przy obgryzaniu paznokci.

Leki to kwestia do omówienia z lekarzem.

Grant i Chamberlain wymieniają leki, takie jak N-acetylocysteina czy olanzapina, wśród podejść do trichotillomanii obok odwracania nawyków. W przypadku zaburzenia obgryzania skóry, Grant i współpracownicy wspominają inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, N-acetylocysteinę lub naltrekson obok terapii poznawczo-behawioralnej. NHS dodaje, że leki na obgryzanie skóry częściej przepisuje specjalista niż lekarz pierwszego kontaktu. Żadne z tego nie jest powodem, aby samodzielnie rozpoczynać stosowanie leku lub suplementu. Jest to lista pytań, które warto przedstawić lekarzowi.

Rzeczy, które możesz spróbować sam

NHS zbiera praktyczne wskazówki. W przypadku wyrywania włosów: ściskaj piłeczkę antystresową, zaciskaj pięść i napinaj mięśnie tej ręki, korzystaj z zabawki antystresowej, noś bandanę lub przylegającą czapkę, naklej plastry na opuszki palców lub obetnij włosy krótko. W przypadku drapania skóry: zajmij ręce, noś rękawiczki, utrzymuj paznokcie w krótkiej formie, trzymaj pincety i igły poza łatwym zasięgiem, nakładaj krem nawilżający, gdy pojawi się ochota, i staraj się za każdym razem wytrzymać trochę dłużej. Jeśli chodzi o obgryzanie paznokci, stosuje się ta sama zasada: utrudnij to zachowanie i daj rękom inne zajęcie.

Zapisuj wzorzec, a nie tylko liczbę.

Porada NHS dotycząca obgryzania skóry polega na zidentyfikowaniu, kiedy i gdzie najczęściej się to dzieje. Przydatny zapis jest krótki: czas, miejsce, co robiłeś, jak się czułeś, jakie to było zachowanie i co zrobiłeś zamiast tego. Po tygodniu lub dwóch przyjrzyj się momentom, które ciągle się powtarzają, takim jak czas przed ekranem, czytanie czy wieczór przed lustrem w łazience, i przygotuj odpowiedź na każdą z sytuacji.

Kiedy udać się do lekarza

NHS zaleca wizytę u lekarza rodzinnego, jeśli wyrywacie włosy lub zauważycie, że wasze dziecko to robi, a zwłaszcza jeśli włosy są połykane, ponieważ połknięte włosy mogą tworzyć kule włosowe w żołądku i prowadzić do poważnych chorób. W przypadku drapania skóry, należy udać się do lekarza rodzinnego, jeśli nie możecie przestać, jeśli powodujecie poważne uszkodzenia, takie jak rany, które nie goją się przez kilka dni, lub jeśli powoduje to u was stres emocjonalny bądź wpływa na codzienne życie. To samo dotyczy obgryzania paznokci, które niszczy skórę lub staje się zakażone.

Ukrywanie tego może utrudniać sprawy

NHS zauważa, że trich może powodować poczucie wstydu i niską samoocenę, a ludzie często próbują trzymać to dla siebie. Otwieranie się przed osobami, którym ufasz, może pomóc, ponieważ ukrywanie tego czasami pogarsza lęk, a wiele osób, które nauczyły się radzić sobie z trich, mówi, że rozmowa o tym prowadziła do mniejszego wyrywania włosów. Takie same rady pojawiają się w przypadku obgryzania skóry: powiedz o tym innym, ponieważ mogą pomóc zauważyć, kiedy to robisz. To są nawyki z nazwą, a nie wada twojego charakteru.

Gdzie pasuje NailSafe

NailSafe został stworzony do obgryzania paznokci. Jego szybki dziennik rejestruje, który palec, sytuację, taką jak czas spędzony przed ekranem, spotkanie, nuda czy stres, oraz czy się oprzeć, czy gryźć, dzięki czemu Twój wzorzec staje się widoczny z czasem. Desk Mode, z Twoim iPhone podniesionym i aktywną przednią kamerą, może sygnalizować, gdy Twoja ręka pozostaje blisko ust, a krótka rutyna SOS daje Ci coś do zrobienia, gdy zauważysz chęć. Aplikacja nie śledzi wyrywania włosów ani skubania skóry w innych miejscach ciała i nie jest leczeniem trichotillomanii ani zaburzenia skubania skóry. Sekcja Nauka opisuje obgryzanie paznokci jako część tej rodziny i zawiera linki do stron NHS dotyczących obu tych stanów.

Więcej informacji

• NHS · Trichotillomania (hair pulling disorder)
• NHS · Skin picking disorder
• Roberts, O’Connor & Bélanger (2013), Emotion regulation and other psychological models for body-focused repetitive behaviors, Clinical Psychology Review
• Grant & Chamberlain (2016), Trichotillomania, American Journal of Psychiatry
• Grant, Odlaug, Chamberlain, Keuthen, Lochner & Stein (2012), Skin picking disorder, American Journal of Psychiatry
• Snorrason, Belleau & Woods (2012), How related are hair pulling disorder (trichotillomania) and skin picking disorder? A review of evidence for comorbidity, similarities and shared etiology, Clinical Psychology Review
• Halteh, Scher & Lipner (2017), Onychophagia: a nail-biting conundrum for physicians, Journal of Dermatological Treatment