Harmonogramy wizualne dla autyzmu i ADHD: obrazki, timery i tablice 'najpierw/potem'

Narzędzie, a nie leczenie

Harmonogramy wizualne są powszechnie stosowane u dzieci autystycznych oraz u dzieci z ADHD, a wielu rodziców tworzy je w domu. Ten przewodnik wyjaśnia, co badania mówią, a czego nie mówią, oraz jak stworzyć harmonogram, którego dziecko może używać. Nie jest to porada medyczna. Harmonogram wizualny wspiera codzienne życie; nie diagnozuje, nie leczy ani nie zastępuje opieki lekarza, psychologa, terapeuty czy nauczyciela.

Czym są wsparcia wizualne

W badaniach nad autyzmem wsparcie wizualne definiuje się jako wizualny wyświetlacz, który wspiera ucznia w podejmowaniu pożądanego zachowania lub umiejętności bez dodatkowych wskazówek. Harmonogramy obrazkowe, tablice najpierw/potem oraz wizualne timery są przykładami tego rodzaju wyświetlaczy. Podstawowa idea jest prosta: informacje, które pozostają na widoku, są łatwiejsze w użyciu niż informacje wypowiedziane raz i potem znikające.

Co mówią dowody w przypadku dzieci autystycznych

Systematyczny przegląd z 2021 roku autorstwa Hume’a i współpracowników, obejmujący badania opublikowane między 1990 a 2017 rokiem, zidentyfikował 28 praktyk spełniających kryteria praktyki opartej na dowodach w pracy z dziećmi i młodzieżą z autyzmem. Wsparcia wizualne były jedną z nich, popartą 65 badaniami. Wcześniejszy przegląd autorstwa Knight, Sartini i Spriggs wykazał, że wizualne harmonogramy aktywności mogą być uznane za praktykę opartą na dowodach dla osób z autyzmem, zwłaszcza gdy są łączone z systematycznym nauczaniem, i że można je stosować od przedszkola aż po dorosłość. Prawie wszystkie wspierające badania miały formę pojedynczych przypadków, więc pokazują one, że podejście działa, gdy jest starannie nauczane, a nie że każda tabela działa sama z siebie.

Miejsce harmonogramów wizualnych w opiece nad ADHD

W przypadku ADHD zalecana opieka jest organizowana inaczej. Wytyczne Amerykańskiej Akademii Pediatrii zalecają oparte na dowodach szkolenie rodziców w zakresie zarządzania zachowaniem i/lub interwencje behawioralne w klasie jako pierwszą linię leczenia dla dzieci w wieku przedszkolnym 4 i 5 lat, a dla dzieci w wieku 6–11 lat leki zatwierdzone wraz ze szkoleniem rodziców i/lub interwencjami w klasie. Harmonogram obrazkowy w domu nie zastępuje tej opieki. Może być jednym z praktycznych narzędzi, których rodzina używa codziennie, a lekarz lub program szkolenia rodziców może pomóc włączeniu go w szerszy plan.

Zacznij od jednej rutyny, która ma znaczenie

Wybierz jeden moment dnia, który jest zazwyczaj trudny, na przykład poranek szkolny, powrót do domu lub czas kładzenia się spać, i stwórz harmonogram tylko dla tego momentu. Zapisz kroki tak, jak naprawdę się odbywają, a następnie zachowaj tylko te, przy których Twoje dziecko potrzebuje wsparcia. Mały harmonogram, który działa, to lepszy początek niż cały dzień w harmonogramie, którego nikt nie przestrzega.

Spraw, aby każdy krok był konkretny

Użyj jednego obrazka na każdy krok, pokazującego samą czynność, a nie abstrakcyjny symbol, z jednym lub dwoma słowami pod spodem. Niektóre dzieci łatwiej rozpoznają zdjęcia swojej własnej szczoteczki do zębów lub torby szkolnej, inne wolą proste rysunki; wypróbuj oba sposoby i zachowaj to, co działa. Używaj tego samego obrazka dla tej samej czynności za każdym razem, ponieważ natychmiastowe rozpoznanie go jest częścią tego, co sprawia, że harmonogram jest użyteczny.

Teraz i potem: tablica „najpierw/potem”

Dla wielu dzieci cały dzień jest mniej ważny niż kolejna zmiana. Tablica „najpierw/potem”, zwana również tablicą teraz-i-następnie, pokazuje tylko dwa obrazki: co zrobić najpierw, a co nastąpi potem. Jest przydatna, gdy pierwszy krok jest mniej atrakcyjny: „Najpierw buty, potem park”. Dotrzymaj obietnicy z drugiej karty. Jeśli następna aktywność naprawdę się nie odbędzie, nie powinna znajdować się na tablicy.

Przygotuj zmiany zanim nadejdą.

Zmiana aktywności jest częstym źródłem napięć. Pokaż dziecku, co nadchodzi, zanim to nastąpi: wskaż kolejny obrazek i podaj ostrzeżenie kilka minut przed zmianą. Wizualny zegar sprawia, że pozostały czas staje się konkretny dla dziecka, które jeszcze nie potrafi czytać zegara. Hume i współpracownicy wymieniają również interwencje oparte na elementach poprzedzających, czyli takie, które porządkują wydarzenia przed daną aktywnością, aby pożądane zachowanie stawało się bardziej prawdopodobne, jako jedne z praktyk opartych na dowodach dla dzieci autystycznych; podglądy i ostrzeżenia są codzienną formą tego pomysłu.

Naucz harmonogramu, a potem odsuń się.

Knight i współpracownicy odkryli, że harmonogramy wizualne działają najlepiej, gdy są połączone z systematycznym instruktażem. W domu oznacza to pokazywanie dziecku, jak działa harmonogram, zamiast po prostu umieszczać go na ścianie: przechodźcie przez niego razem, wskazuj każde obrazek i stopniowo udzielaj mniej pomocy, gdy dziecko staje się bardziej samodzielne. Celem jest to, aby harmonogram, a nie Twój głos, przeprowadzał przez rutynę.

Utrzymuj niskie obciążenie sensoryczne, jeśli to pomaga

Niektóre dzieci są wrażliwe na hałas, ruchome animacje lub nagłe dźwięki. Jeśli tak jest w przypadku Twojego dziecka, utrzymuj harmonogram wizualnie spokojny, unikaj alarmujących dźwięków timera i umieść go w cichym miejscu. To kwestia komfortu i uwagi, a nie terapia.

Chwal i nagradzaj

Hume i jego współpracownicy zaliczają również wzmocnienie do praktyk opartych na dowodach. W domu może to być tak proste, jak konkretna pochwała, gdy wykonano krok, albo żeton, na przykład gwiazdka, która sumuje się do nagrody wybranej wcześniej. Trzymaj się przewidywalności i wcześniej uzgodnionych zasad; nasz przewodnik po tabelach nagród wyjaśnia, jak je ustawić, aby nie przerodziły się w targowanie się.

Utrzymuj stabilność, zmieniaj jedną rzecz naraz

Przewidywalność stanowi dużą część wartości. Stosuj ten sam harmonogram, w tym samym miejscu, dla tej samej rutyny. Gdy coś musi się zmienić, wprowadzaj zmiany po jednym kroku naraz i poinformuj o tym dziecko, zanim to nastąpi. Gdy dzień będzie inny, na przykład wizyta u lekarza lub wycieczka, pokaż wcześniejsze kroki przy użyciu tego samego rodzaju obrazków.

Współpracuj z osobami wokół dziecka

Jeśli Twoje dziecko uczęszcza na zajęcia z logopedą, terapeutą zajęciowym, psychologiem lub nauczycielem korzystającym ze wsparcia wizualnego, zapytaj, jakich obrazków i słów używają i używaj tych samych w domu. Spójność między domem a szkołą sprawia, że każdy obrazek łatwiej przyswaja się. Podziel się również tym, co zauważasz: które kroki przebiegają gładko, a które nie, jest dla nich przydatną informacją.

Gdzie pasuje Bravi

Bravi to aplikacja do rutyn wizualnych na iPhone i iPada, zaprojektowana tak, aby dobrze sprawdzała się u dzieci z ADHD lub autyzmem, między innymi, bez roszczeń o jakikolwiek efekt kliniczny. Podczas konfiguracji możesz zaznaczyć, czy Twoje dziecko ma ADHD lub trudności z koncentracją, jest autystyczne lub jest bardzo wrażliwe na hałas. Bravi wówczas włącza łagodne ostrzeżenie przed końcem timera, czyta na głos każdą kartę lub przełącza na tryb spokojny, bez dźwięków i animacji. Widok dla dziecka pokazuje jeden krok na raz z obrazkiem i jednym słowem, tablica Najpierw / Potem umieszcza obok siebie dwa obrazki, a spokojny kącik oferuje minutę oddechu ze Bravi gwiazdką. Twoje odpowiedzi pozostają na urządzeniu.

Więcej informacji

• Hume et al. (2021), Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism: Third generation review, Journal of Autism and Developmental Disorders
• Knight, Sartini & Spriggs (2015), Evaluating visual activity schedules as evidence-based practice for individuals with autism spectrum disorders, Journal of Autism and Developmental Disorders
• Wolraich et al. (2019), Clinical practice guideline for the diagnosis, evaluation, and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in children and adolescents, Pediatrics