Οπτικά προγράμματα για αυτισμό και ΔΕΠΥ: εικόνες, χρονόμετρα και πίνακες πρώτα/μετά

Ένα εργαλείο, όχι μια θεραπεία

Τα οπτικά προγράμματα χρησιμοποιούνται ευρέως με παιδιά με αυτισμό και με παιδιά που έχουν ΔΕΠΥ, και πολλοί γονείς δημιουργούν ένα στο σπίτι. Αυτός ο οδηγός εξηγεί τι λέει και τι δεν λέει η έρευνα και πώς να φτιάξετε ένα πρόγραμμα που το παιδί σας μπορεί να χρησιμοποιεί. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Ένα οπτικό πρόγραμμα υποστηρίζει την καθημερινή ζωή· δεν διαγιγνώσκει, δεν θεραπεύει ούτε αντικαθιστά τη φροντίδα από γιατρό, ψυχολόγο, θεραπευτή ή δάσκαλο.

Τι είναι οι οπτικές υποστηρίξεις

Στην έρευνα για τον αυτισμό, η οπτική στήριξη ορίζεται ως μια οπτική παρουσίαση που υποστηρίζει τον μαθητή να εμπλακεί σε μια επιθυμητή συμπεριφορά ή δεξιότητα χωρίς επιπλέον ενθάρρυνση. Τα προγράμματα με εικόνες, οι πίνακες πρώτα/μετά και οι οπτικοί χρονομετρητές είναι όλοι παραστάσεις αυτού του είδους. Η βασική ιδέα είναι απλή: οι πληροφορίες που παραμένουν ορατές είναι πιο εύκολο να χρησιμοποιηθούν από τις πληροφορίες που λέγονται μια φορά και μετά χάνονται.

Τι λένε τα στοιχεία για τα αυτιστικά παιδιά

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2021 από τους Hume και συνεργάτες, που κάλυπτε μελέτες δημοσιευμένες μεταξύ 1990 και 2017, εντόπισε 28 πρακτικές που πληρούσαν τα κριτήριά της για πρακτική βασισμένη σε στοιχεία με παιδιά και νέους με αυτισμό. Τα οπτικά βοηθήματα ήταν ένα από αυτά, υποστηριζόμενα από 65 μελέτες. Μια προηγούμενη ανασκόπηση από τους Knight, Sartini και Spriggs κατέληξε ότι τα οπτικά προγράμματα δραστηριοτήτων μπορούν να θεωρηθούν πρακτική βασισμένη σε στοιχεία για άτομα με αυτισμό, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με συστηματική διδασκαλία, και ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το νηπιαγωγείο έως την ενηλικίωση. Σχεδόν όλες οι υποστηρικτικές μελέτες ήταν σχέδια με μονάδες περιπτώσεων, οπότε δείχνουν ότι η προσέγγιση λειτουργεί όταν διδάσκεται προσεκτικά, όχι ότι οποιοσδήποτε πίνακας λειτουργεί από μόνος του.

Πού βρίσκονται τα οπτικά προγράμματα στη φροντίδα της ΔΕΠΥ

Για την ΔΕΠΥ, η συνιστώμενη φροντίδα οργανώνεται διαφορετικά. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής προτείνουν εκπαίδευση γονέων βασισμένη σε αποδεικτικά στοιχεία στη διαχείριση της συμπεριφοράς και/ή παρεμβάσεις συμπεριφοράς στην τάξη ως πρώτη γραμμή θεραπείας για παιδιά προσχολικής ηλικίας 4 και 5 ετών, και, για παιδιά ηλικίας 6 έως 11 ετών, εγκεκριμένα φάρμακα μαζί με εκπαίδευση γονέων και/ή παρεμβάσεις στην τάξη. Ένα οπτικό πρόγραμμα στο σπίτι δεν αντικαθιστά αυτή τη φροντίδα. Μπορεί να είναι ένα από τα πρακτικά εργαλεία που χρησιμοποιεί μια οικογένεια καθημερινά, και ένας κλινικός ή πρόγραμμα εκπαίδευσης γονέων μπορεί να σας βοηθήσει να το εντάξετε σε ένα ευρύτερο σχέδιο.

Ξεκινήστε με μία ρουτίνα που έχει σημασία

Επίλεξε μια στιγμή της ημέρας που είναι σταθερά δύσκολη, όπως το πρωί για το σχολείο, η επιστροφή στο σπίτι ή η ώρα του ύπνου, και δημιούργησε ένα πρόγραμμα μόνο για αυτή τη στιγμή. Γράψε τα βήματα όπως συμβαίνουν πραγματικά, και μετά κράτησε μόνο αυτά που το παιδί σου χρειάζεται υποστήριξη. Ένα μικρό πρόγραμμα που λειτουργεί είναι καλύτερη αρχή από ένα ολόκληρο χρονοδιάγραμμα της ημέρας που κανείς δεν ακολουθεί.

Κάνε κάθε βήμα συγκεκριμένο

Χρησιμοποίησε μία εικόνα για κάθε βήμα, δείχνοντας τη δράση αυτή καθαυτή και όχι ένα αφηρημένο σύμβολο, με μία ή δύο λέξεις από κάτω. Κάποια παιδιά αναγνωρίζουν πιο εύκολα φωτογραφίες της δικής τους οδοντόβουρτσας ή της σχολικής τσάντας, άλλα προτιμούν απλά σκίτσα· δοκίμασε και τα δύο και κράτησε ό,τι δουλεύει. Χρησιμοποίησε την ίδια εικόνα για την ίδια ενέργεια κάθε φορά, γιατί η άμεση αναγνώριση είναι μέρος αυτού που κάνει το πρόγραμμα χρήσιμο.

Τώρα και μετά: ο πίνακας πρώτα/μετά

Για πολλά παιδιά, ολόκληρη η μέρα έχει λιγότερη σημασία σε σύγκριση με τη νέα μετάβαση. Ένας πίνακας πρώτα/μετά, που ονομάζεται επίσης πίνακας τώρα-και-μετά, δείχνει μόνο δύο εικόνες: τι να γίνει πρώτα και τι έρχεται μετά. Είναι χρήσιμο όταν το πρώτο βήμα είναι λιγότερο ελκυστικό: «Πρώτα παπούτσια, μετά πάρκο». Τηρήστε την υπόσχεση στην δεύτερη κάρτα. Αν η επόμενη δραστηριότητα δεν πρόκειται πραγματικά να γίνει, δεν πρέπει να βρίσκεται στον πίνακα.

Προετοιμάστε τις μεταβάσεις πριν φτάσουν.

Η αλλαγή δραστηριότητας είναι μια συχνή πηγή τριβής. Δείξτε στο παιδί σας τι πρόκειται να συμβεί πριν αυτό φτάσει: δείξτε την επόμενη εικόνα και δώστε μια προειδοποίηση λίγα λεπτά πριν την αλλαγή. Ένας οπτικός χρονοδιακόπτης καθιστά τον χρόνο που απομένει συγκεκριμένο για ένα παιδί που δεν μπορεί ακόμα να διαβάσει ένα ρολόι. Ο Hume και οι συνεργάτες του αναφέρουν επίσης παρεμβάσεις που βασίζονται στο προηγούμενο γεγονός, ρυθμίζοντας τι συμβαίνει πριν από μια δραστηριότητα ώστε η επιθυμητή συμπεριφορά να γίνει πιο πιθανή, ανάμεσα στις τεκμηριωμένες πρακτικές για παιδιά με αυτισμό· οι προεπισκοπήσεις και οι προειδοποιήσεις είναι μια καθημερινή μορφή αυτής της ιδέας.

Διδάξτε το πρόγραμμα και στη συνέχεια κάντε ένα βήμα πίσω

Ο Knight και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα οπτικά προγράμματα λειτουργούσαν καλύτερα όταν συνδυάζονταν με συστηματική διδασκαλία. Στο σπίτι, αυτό σημαίνει να δείχνετε στο παιδί σας πώς λειτουργεί το πρόγραμμα αντί απλώς να το κρεμάτε στον τοίχο: περάστε το μαζί, δείξτε κάθε εικόνα και μειώστε τη βοήθεια καθώς το παιδί σας γίνεται πιο ανεξάρτητο. Ο στόχος είναι το πρόγραμμα, όχι η φωνή σας, να καθοδηγεί τη ρουτίνα.

Κρατήστε το αισθητηριακό φορτίο χαμηλό αν βοηθά

Ορισμένα παιδιά είναι ευαίσθητα στον θόρυβο, την πολυάσχολη κίνηση ή ξαφνικούς ήχους. Αν αυτό περιγράφει το παιδί σας, κρατήστε το πρόγραμμα οπτικά ήρεμο, αποφύγετε ήχους συναγερμού και τοποθετήστε το σε ήσυχο μέρος. Πρόκειται για ζήτημα άνεσης και προσοχής, όχι θεραπείας.

Έπαινος και ανταμοιβές

Ο Hume και οι συνάδελφοί του κατατάσσουν επίσης την ενίσχυση ανάμεσα στις πρακτικές που βασίζονται σε αποδεικτικά στοιχεία. Στο σπίτι, αυτό μπορεί να είναι τόσο απλό όσο ένα συγκεκριμένο έπαινο όταν ολοκληρωθεί ένα βήμα, ή ένα σύμβολο όπως ένα αστέρι που προσμετράται σε μια ανταμοιβή που έχει επιλεγεί εκ των προτέρων. Κρατήστε το προβλέψιμο και συμφωνημένο εκ των προτέρων· ο οδηγός μας για τα διαγράμματα ανταμοιβών εξηγεί πώς να στήσετε ένα χωρίς να μετατραπεί σε διαπραγμάτευση.

Κρατήστε το σταθερό, αλλά αλλάζετε ένα βήμα τη φορά

Η προβλεψιμότητα αποτελεί μεγάλο μέρος της αξίας. Χρησιμοποιήστε το ίδιο πρόγραμμα, στον ίδιο χώρο, για την ίδια ρουτίνα. Όταν χρειάζεται να αλλάξει κάτι, αλλάξτε ένα βήμα τη φορά και ενημερώστε το παιδί σας πριν γίνει. Όταν μια μέρα πρόκειται να είναι διαφορετική, όπως μια επίσκεψη στον γιατρό ή ένα ταξίδι, δείξτε τα διαφορετικά βήματα εκ των προτέρων με τον ίδιο τύπο εικόνων.

Συνεργαστείτε με τα άτομα που βρίσκονται γύρω από το παιδί σας

Αν το παιδί σας βλέπει έναν λογοθεραπευτή, έναν εργοθεραπευτή, έναν ψυχολόγο ή έναν δάσκαλο που χρησιμοποιεί οπτικά βοηθήματα, ρωτήστε ποίες εικόνες και λέξεις χρησιμοποιούν και χρησιμοποιήστε τις ίδιες στο σπίτι. Η συνέπεια μεταξύ σπιτιού και σχολείου κάνει κάθε εικόνα πιο γρήγορη στην εκμάθηση. Μοιραστείτε επίσης αυτά που παρατηρείτε: ποιες διαδικασίες προχωρούν ομαλά και ποιες όχι είναι χρήσιμες πληροφορίες γι' αυτούς.

Πού ταιριάζει το Bravi

Bravi είναι μια εφαρμογή οπτικής ρουτίνας για iPhone και iPad, σχεδιασμένη ώστε να λειτουργεί καλά για παιδιά με ADHD ή αυτισμό μεταξύ άλλων, χωρίς να ισχυρίζεται οποιοδήποτε κλινικό αποτέλεσμα. Κατά τη ρύθμιση μπορείτε να δηλώσετε εάν το παιδί σας έχει ADHD ή δυσκολίες προσοχής, είναι αυτιστικό ή είναι πολύ ευαίσθητο στον θόρυβο. Στη συνέχεια, το Bravi ενεργοποιεί μια ήπια προειδοποίηση πριν τελειώσουν οι χρονομετρητές, διαβάζει δυνατά κάθε κάρτα ή μεταβαίνει σε ήπια λειτουργία, χωρίς ήχους ή κινούμενα σχέδια. Η προβολή για το παιδί δείχνει ένα βήμα τη φορά με μια εικόνα και μια λέξη, ένας πίνακας Πρώτα / Μετά βάζει δύο εικόνες δίπλα-δίπλα και μια γωνία ηρεμίας προσφέρει ένα λεπτό αναπνοής με το αστέρι Bravi. Οι απαντήσεις σας παραμένουν στη συσκευή.

Περαιτέρω ανάγνωση

• Hume et al. (2021), Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism: Third generation review, Journal of Autism and Developmental Disorders
• Knight, Sartini & Spriggs (2015), Evaluating visual activity schedules as evidence-based practice for individuals with autism spectrum disorders, Journal of Autism and Developmental Disorders
• Wolraich et al. (2019), Clinical practice guideline for the diagnosis, evaluation, and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in children and adolescents, Pediatrics