Hoe een beloningsschema te gebruiken dat werkt, zonder het om te zetten in omkoping

Waar een beloningsschema voor is

Een beloningsschema, stickerkaart of tokensysteem berust op een eenvoudig idee: een kind verdient een teken telkens wanneer het een specifieke taak uitvoert, en een aantal tekeningen kan worden ingewisseld voor iets wat het kind wil. Het maakt vooruitgang zichtbaar en zorgt ervoor dat inspanning wordt opgemerkt op dagen waarop het anders onbesproken zou blijven. Het is geen manier om een kind direct te laten gehoorzamen. Gebruik het voor dingen die je kind al kan, maar nog niet consequent doet, zoals zich op tijd aankleden of schoenen opbergen.

Waar het idee vandaan komt

Tokensystemen hebben een lange geschiedenis in toegepaste gedragsanalyse. In een review uit 1982 beschreef Alan Kazdin hoe de token economie zich wijdverspreid had over populaties en gedragingen, in behandeling, revalidatie, onderwijs en gemeenschapsinstellingen. Hij herzag ook de praktische obstakels die een decennium eerder waren geïdentificeerd, waaronder het effectief maken van het programma, het overwinnen van weerstand, en het duurzaam maken en laten doorwerken van de behaalde resultaten nadat het programma eindigt. Ouders met een stickerkaart op de koelkast komen dezelfde problemen op kleine schaal tegen.

De terechte bezorgdheid over omkoping

De belangrijkste kritiek op beloningen is dat ze de eigen interesse van een kind in een activiteit kunnen verminderen. In een klassiek veldonderzoek uit 1973 werkten Lepper, Greene en Nisbett met kinderen die al interesse in een activiteit toonden. Sommigen stemden ermee in om de activiteit te doen om een beloning te krijgen; anderen kregen dezelfde beloning onverwacht, of geen enkele. Achteraf lieten de kinderen die de beloning hadden verwacht minder spontane interesse in de activiteit zien dan de andere twee groepen. Een meta-analyse uit 1999 van 128 studies door Deci, Koestner en Ryan wees uit dat verwachte en tastbare beloningen de intrinsieke motivatie bij vrije keuze ondermijnden, en dat tastbare beloningen doorgaans meer nadelig waren voor kinderen dan voor studenten.

Wat dat in de praktijk betekent

De les is niet dat beloningen altijd schadelijk zijn, maar waar je ze niet moet gebruiken. Houd een beloningsschema weg van activiteiten die je kind al leuk vindt, zoals tekenen, lezen voor plezier of bouwen, omdat het klassieke experiment precies dat meet: een verlies van interesse in een activiteit die kinderen al leuk vonden. Gebruik het voor routinetaken die niemand voor plezier doet en plan vanaf het begin om het geleidelijk af te bouwen. Dezelfde meta-analyse vond dat positieve feedback zowel gedrag dat uit vrije keuze kwam als zelfgerapporteerde interesse verhoogde, wat nog een reden is om elke ster te combineren met een paar woorden van oprechte lof.

Kies één of twee doelen, positief geformuleerd

Een schema met acht doelen is moeilijk te volgen voor iedereen. Begin met één of twee gedragingen, beschreven als wat je wilt zien in plaats van wat je wilt stoppen: “Schoenen bij de deur” in plaats van “Niet treuzelen”. Het doel moet observeerbaar zijn, zodat niemand discussieert over of het gebeurd is, en haalbaar op de meeste dagen, zodat het schema successen registreert in plaats van een lijst met mislukkingen.

Maak het verdienen onmiddellijk en zichtbaar

Voor een jong kind moet de link tussen het gedrag en de ster duidelijk zijn: de ster verschijnt direct na de stap, niet aan het einde van de dag uit het geheugen. Een sticker door het kind geplakt, een ster die oplicht, een munt in een pot: de fysieke handeling helpt de twee te verbinden. Oudere kinderen kunnen beter met wachttijd omgaan en kunnen het bijhouden van punten liever zelf doen.

Kies kleine beloningen, vaak geen dingen

Beloningen hoeven geen geld te kosten. Veel van de meest motiverende beloningen zijn tijd en keuzes: nog een verhaal, vijftien minuten spelen met een ouder, het kiezen van het avondeten of de muziek in de auto, samen een fietstocht maken. Kleine beloningen kunnen vaak verdiend worden, waardoor het schema levendig blijft, terwijl één grote prijs aan het eind van de maand te ver weg is voor een jong kind om er naartoe te werken. Kom van tevoren overeen wat het menu is en laat je kind helpen het te kiezen.

Vermijd het wegnemen van sterren als straf

Een verdiende ster blijft verdiend. Sterren weghalen voor niet-gerelateerd wangedrag verandert een overzicht van inspanning in een dreigement en leert een kind dat de tabel een valstrik is. Als iets anders een consequentie nodig heeft, los dat dan apart op. De tabel moet de plek blijven waar goede momenten worden geteld.

Prijs de inspanning, niet het talent van het kind

Wat je zegt wanneer je een ster uitreikt, is belangrijk. In experimenten van Mueller en Dweck gaven kinderen in groep 5 die geprezen werden om hun intelligentie meer om prestatiedoelen dan om leren en, na een mislukking, hielden ze minder vol, genoten ze minder van de taak en presteerden ze slechter dan kinderen die geprezen werden om hun inspanning. In een onderzoek thuis ontdekten Gunderson en collega’s dat de lof van ouders voor inspanning toen kinderen 14 tot 38 maanden oud waren, voorspelde dat zij op 7 tot 8-jarige leeftijd geloofden dat vermogen kan groeien. “Je bleef doorgaan ook al was het moeilijk” leert iets wat “Je bent zo slim” niet doet.

Wees consistent, vooral in het begin

Een schema dat op maandag wordt gebruikt en op donderdag wordt vergeten, leert dat sterren willekeurig zijn. Geef de ster elke keer dat het doel wordt bereikt, althans in de eerste weken, en houd de ruilregels hetzelfde. Kazdin’s review noemt het behouden van de integriteit van het programma, met andere woorden het uitvoeren zoals ontworpen, als een van de belangrijkste kwesties voor beloningssystemen. Thuis betekent dat gewoon doen wat je had gezegd dat je zou doen.

Plan het exit vanaf de eerste dag

Een beloningsschema is bedoeld om een gedrag gewoonte te maken en het vervolgens te laten verdwijnen. Zodra een doel gedurende een tijdje betrouwbaar is bereikt, haal het dan van het schema en vervang het door een nieuw doel, of vraag geleidelijk om meer stappen per ster. Houd de lof aan wanneer de sterren stoppen. Kazdin identificeerde langdurig onderhoud, de voordelen die blijven nadat het programma eindigt, als een van de belangrijkste uitdagingen voor tokensystemen, wat de reden is dat het beëindigen ervan een plan verdient in plaats van een plotselinge stop.

Broers en zussen: één systeem, aparte schema’s

Bij meerdere kinderen, geef ieder kind zijn eigen schema en doelen die passen bij hun leeftijd, zodat elk kind wordt vergeleken met hun eigen vooruitgang in plaats van met een broer of zus. Een gezamenlijke beloning voor het gezin, zoals een filmavond die vrijkomt wanneer alle sterren bij elkaar opgeteld worden, is een manier om samenwerking te stimuleren. Houd de regels voor iedereen hetzelfde, ook als de doelen verschillen.

Wanneer een schema niet genoeg is

Een beloningsschema is een dagelijks ouderlijk hulpmiddel. Als moeilijk gedrag vaak voorkomt, intens is of erger wordt, of als u zich zorgen maakt over aandacht, angst of ontwikkeling, praat dan met de arts van uw kind. Voor kleuters van 4 en 5 jaar die de diagnose ADHD hebben gekregen, beveelt de American Academy of Pediatrics op bewijs gebaseerde oudertraining in gedragsbeheer aan als eerste behandelingslijn. Dat is een programma met getrainde professionals, niet iets dat een schema vervangt.

Waar Bravi past

Bravi bouwt dit systeem in de dagelijkse routine van een kind op iPhone en iPad. Iedere voltooide stap verlicht één tot drie sterren, zoals je kiest, in een sterrenpot. Je kind vraagt een beloning in de beloningswinkel, en alleen jij kunt deze goedkeuren, achter de ouderpoort. Je stelt de prijs van elke beloning in, kiest uit ideeën zoals nog een verhaal, vijftien minuten spelen met een volwassene of het avondeten kiezen, of je maakt je eigen beloning. Een sticker markeert elke voltooide routine, en in het weekoverzicht zie je sterren en reeksen. Als je papier verkiest, print Bravi ook een schema met 10 sterren of 20 sterren, en op deze website vind je gratis printbare sterrenkaarten.

Meer lezen

• Lepper, Greene & Nisbett (1973), Undermining children’s intrinsic interest with extrinsic reward: A test of the “overjustification” hypothesis, Journal of Personality and Social Psychology
• Deci, Koestner & Ryan (1999), A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivation, Psychological Bulletin
• Kazdin (1982), The token economy: A decade later, Journal of Applied Behavior Analysis
• Mueller & Dweck (1998), Praise for intelligence can undermine children’s motivation and performance, Journal of Personality and Social Psychology
• Gunderson, Gripshover, Romero, Dweck, Goldin-Meadow & Levine (2013), Parent praise to 1- to 3-year-olds predicts children’s motivational frameworks 5 years later, Child Development
• Wolraich et al. (2019), Clinical practice guideline for the diagnosis, evaluation, and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in children and adolescents, Pediatrics