Czym jest szum w uszach i co mówią dowody na temat jego leczenia

Objaw, nie choroba

Szumy uszne to percepcja dźwięku bez źródła zewnętrznego, najczęściej dzwonienia, syczenia lub szumu. Jest to raczej objaw niż choroba, a w przeglądzie magazynu Lancet z 2013 r. opisano je jako powszechne, zwykle związane z pewnym stopniem ubytku słuchu i niepokojące jedynie u mniejszości osób, które na to cierpią. Ta ostatnia kwestia ma znaczenie: ten sam dźwięk dla jednej osoby może być ciekawostką w tle, a dla innej codziennym obciążeniem, a zmienia się w dużej mierze reakcja, a nie głośność.

Co jest tego przyczyną

Najczęstszym skojarzeniem jest ubytek słuchu, także taki, który nie pojawia się w zwykłej rozmowie. Do czynników wyzwalających zalicza się także narażenie na głośny hałas, infekcje ucha, woskowinę, niektóre leki oraz urazy głowy lub szyi. Czasami szumy uszne są pulsacyjne, bije w rytm serca lub jednostronne w przypadku utraty słuchu; oba wymagają raczej oceny lekarskiej niż samodzielnego leczenia, a wytyczne amerykańskiej praktyki klinicznej określają je jako zachętę do skierowania.

Co faktycznie pomaga, w kolejności dowodów

Najsilniejsze dowody zawiera terapia poznawczo-behawioralna: przegląd Cochrane wykazał, że poprawia ona jakość życia związaną z szumami usznymi i zmniejsza związaną z nią depresję i stany lękowe, bez zmiany głośności samego dźwięku. Terapia dźwiękiem, czyli urządzenia lub generatory, które dodają dźwięk tła, jest szeroko stosowana, a w przeglądzie Cochrane nie znaleziono mocnych dowodów na to, że jest ona lepsza lub gorsza od innych podejść. Aparaty słuchowe pomagają w przypadku współistniejącego ubytku słuchu, chociaż baza dowodów w tej kwestii jest niewielka.

Czego nie wolno robić w wytycznych

Amerykańskie wytyczne odradzają rutynowe leczenie uporczywego, uciążliwego szumu w uszach: żaden lek przeciwdepresyjny, przeciwdrgawkowy, przeciwlękowy ani lek dopodawany do błony bębenkowej nie wykazał korzyści w leczeniu samego szumu w uszach. Odradza także rutynowe suplementy diety, w tym miłorząb japoński, melatoninę i cynk. Jest to przydatny filtr dla wielu produktów sprzedawanych ludziom, którzy desperacko szukają ulgi.

Dlaczego przyzwyczajenie jest realistycznym celem?

Większość skutecznych podejść polega na zmianie relacji z dźwiękiem, zamiast go usuwać. To właśnie klinicyści rozumieją przez przyzwyczajenie: mózg uczy się przestać traktować sygnał jako ważny i znika on w tle, podobnie jak hałas uliczny po tygodniu w nowym mieszkaniu. Jest to powolne, nie jest tożsame z ignorowaniem i jest o wiele łatwiejsze do osiągnięcia niż cisza.

Kiedy udać się do lekarza

Zapytaj o wizytę, jeśli szum w uszach jest jednostronny, pulsujący, nagły, wiąże się z utratą słuchu lub zawrotami głowy lub jeśli powoduje na tyle niepokój, że wpływa na Twój sen lub nastrój. Badanie słuchu jest standardowym pierwszym krokiem. Szum w uszach, który występuje od lat, nadal warto ocenić raz, a europejskie wielodyscyplinarne wytyczne określają, w jaki sposób ocena i stopniowana opieka mają działać.

Więcej informacji

• Baguley, McFerran & Hall (2013), Tinnitus, The Lancet
• Tunkel et al. (2014), Clinical Practice Guideline: Tinnitus, Otolaryngology–Head and Neck Surgery
• Fuller et al. (2020), Cognitive behavioural therapy for tinnitus, Cochrane Database of Systematic Reviews
• Sereda et al. (2018), Sound therapy (using amplification devices and/or sound generators) for tinnitus, Cochrane Database of Systematic Reviews
• Cima et al. (2019), A multidisciplinary European guideline for tinnitus: diagnostics, assessment, and treatment, HNO